موجود‌ بی‌اهمیت. قسمت پنجم

موجود‌ بی‌اهمیت

قسمت پنجم: “انسان‌ خردمند‌ کره‌زمین‌ را‌ تسخیر‌ می‌کند”

در‌ دهه‌های‌ اخیر،‌ نظريه جایگزینی‌ متداول‌ بوده‌ است‌ زیرا‌ مدارک‌ باستان‌ شناختی‌ محکم‌تری‌ ارائه‌ داده‌ است‌ و‌ از‌ نظر‌ سیاسی‌ صحیح‌تر بوده‌ است‌ (دانشمندان‌ نمی‌خواستند،‌ با‌ ادعای‌ وجود‌ تنوع‌ ژنتیکی‌ چشم‌گیر‌ میان‌ انسان‌های‌ کنونی،‌ راه نژادپرستی‌ را‌ هموار کنند)‌

‌اما‌ همه‌چیز‌ در‌ سال‌ ۲۰۱۰‌ تغییر‌ کرد.‌ در‌ این‌ سال‌ نتایج‌ یک‌ پروژه‌ چهارساله‌ برای‌ نگاشت‌ ژنوم (genome)‌ نئاندرتال‌ها‌ انتشار‌یافت.‌ متخصصان‌ ژنتیک‌ موفق‌ شدند‌ آن‌قدر‌ دی‌.ان‌.ای‌ دست‌ نخورده‌ نئاندرتال‌ها‌ را‌ از‌ فسیل‌های‌ یافت‌ شده‌ جمع‌آوری‌ کنند‌ تا‌ بتوانند‌ آنها‌ را‌ با‌ دی‌.ان‌.ای‌ انسان‌ امروزی‌ کاملا‌ مقایسه‌ کنند.‌ نتایج‌ تحقیق‌ جامع‌ علمی‌ را‌ شگفت‌زده‌ کرد.
این‌ تحقیق‌ نشان‌ داد‌ که‌ بین‌ یک‌ تا‌ چهار‌ درصد‌ از‌ دی‌.ان‌.ای‌ منحصر‌ به‌فرد‌ انسان‌ امروزی‌ در‌ خاورمیانه‌ و‌ اروپا‌ همان‌ دی‌.ان‌.ای‌ نئاندرتال‌هاست.‌ این‌ مقدار‌ زیاد‌ نیست‌ اما‌ قابل‌ توجه‌ است.‌ ضريه بهت‌‌آور‌ دوم‌ چند‌ ماه‌ بعد‌ وارد‌ شد‌ دی‌.ان‌.ای‌ استخراج‌ شده‌ از‌ فسیل‌ یک‌ انگشت‌ در‌ دنیسووا‌ نشان‌ داد‌ که‌ تا‌ شش‌ درصد‌ از‌ دی‌.ان‌.ای‌ منحصر‌ به‌فرد‌ ملاریایی‌ ها‌ و‌ بومیان‌ استرالیای‌ امروزی‌ همان‌ دی‌.ان‌.ای‌ انسان‌ دنیسووایی‌ است.
اگر‌ این‌ نتایج‌ درست‌ باشند‌ -‌ و‌ مهم‌ است‌ که‌ به‌خاطر‌ داشته‌ باشیم‌ تحقیقات‌ بیشتری‌ در‌ جریان‌ است‌ که‌ می‌تواند‌ این‌ یافته‌ها‌ را‌ تقویت‌ یا‌ جرح‌ و‌ تعدیل‌ کند‌ -‌ پیروان‌ نظريه آمیزش،‌ دست‌کم‌ تا‌حدی،‌ محق‌ هستند.‌ اما‌ معنی‌اش‌ این‌ نیست‌ که‌ نظريه جایگزینی‌ کاملا‌ غلط‌ است.‌ از‌ آنجا‌ که‌ صرف‌ مقدار‌ کمی‌ از‌ دی‌.ان‌.ای‌ انسان‌ امروزی‌ به‌ نئاندرتال‌ها‌ و‌ دنیسووایی‌ها‌ بر‌می‌گردد،‌ غیر‌ممکن‌ است‌ که‌ بتوان‌ از‌ «ادغام»‌ بین‌ انسان‌ خردمند‌ و‌ دیگر‌ گونه‌های‌ انسانی‌ سخن‌ به‌میان‌ آورد.‌ اگرچه‌ تفاوت‌ بین‌ آن‌ها‌ آن‌قدر‌ زیاد‌ نبود‌ که‌ به‌طور‌ کامل‌ مانع‌ آمیزش‌ بارآور‌ میان‌ آنها‌ باشد،‌ اما‌ به‌اندازه‌ای‌ بود‌ که‌ بتواند‌ باعث‌ شود‌ این‌ تماس‌ها‌ نادر‌ باشد.
در‌ این‌صورت‌ چه‌طور‌ می‌توانیم‌ خویشاوندی‌ زیستی‌ میان‌ انسان‌های‌ خردمند‌ و‌ نئاندرتال‌ها‌ و‌ دنیسووایی‌ها‌ را‌ درک‌ کنیم؟‌
برخلاف‌ اسب‌ و‌ الاغ‌ آنها‌ قطعا‌ به‌طور‌ کامل‌ از‌ گونه‌های‌ مختلف‌ نبودند.‌ از‌ طرف‌ دیگر،‌ صرفا‌ دو‌ گروه‌ مختلف‌ از‌ یک‌ گونه،‌ مثل‌ سگ‌ بولداگ‌ و‌ سگ‌ اسپانیول،‌ هم‌ نبودند.‌ در‌ زیست‌شناسی،‌ واقعیت‌ها‌ سیاه‌و‌سفید‌ نیستند،‌ بلکه‌ نواحی‌ خاکستری‌ هم‌ وجود‌ دارد.‌ هر‌دو‌ گونه‌ای‌ که‌ نیای‌ مشترکی‌ دارند،‌ مثل‌ اسب‌ها‌ و‌ الاغ‌ها،‌ زمانی‌ صرف‌ دو‌ جمعیت‌ از‌ همان‌گونه‌ بوده‌اند،‌ مثل‌ سگ‌های‌ بولداگ‌ و‌ اسپانیول.‌
لابد‌ در‌گذشته‌ مقطعی‌ بوده‌ است‌ که‌ این‌دو‌ جمعیت‌ کاملا‌ با‌هم‌ متفاوت‌ بوده‌اند،‌ اما‌ هم‌چنان‌ می‌توانستند‌ در‌ شرایط‌ نادر‌ با‌ یکدیگر‌ جفت‌گیری‌ کنند‌ و‌ فرزندان‌ باروری‌ به‌ دنیا‌ آورند.‌ سپس‌ یک‌ جهش‌ ژنتیکی‌ دیگر‌ این‌ آخرین‌ بند‌ پیوند‌ را‌ گسست‌ و‌ آنها‌ هر‌یک‌ مسیر‌ فرگشتی جداگانه‌شان‌ را‌ پیمودند.
به‌نظر‌ می‌رسد‌ حدود‌ ۵۰‌هزار‌ سال‌ قبل‌ انسان‌های‌ خردمند‌ و‌ نئاندرتال‌ها‌ و‌ دنیسووایی‌ها‌ در‌ این‌ نقطه فاصل‌ قرار‌ داشتند.‌ آنها‌ تقريبا،‌ و‌ نه‌ کاملا‌ گونه‌های‌ به‌ کلی‌ مجزایی‌ بودند.‌انسان‌های‌ خردمند‌ آن‌ زمان‌ با‌ نئاندرتال‌ها‌ و‌ دنیسووایی‌ها‌ بسیار‌ متفاوت‌ بودند‌ -‌ نه‌ فقط‌ از‌نظر‌ رمزگان‌ ژنتیکی‌ و‌ ویژگی‌های‌ جسمی‌ بلکه‌ هم‌چنین‌ از‌ نظر‌ قابلیت‌های‌ شناختی‌ و‌ اجتماعی.‌ با‌ وجود‌ این،‌ به‌نظر‌ می‌رسد‌ هم‌چنان‌ این‌ امکان‌ وجود‌ داشت‌ که‌ انسان‌های‌ خردمند‌ و‌ نئاندرتال‌ها‌ در‌ موارد‌ نادری‌ با‌هم‌ بیامیزند‌ و‌ فرزندان‌ زایایی‌ به‌دنیا‌ آورند.‌ بنابراین،‌ این‌دو‌ جمعیت‌ با‌هم‌ ادغام‌ نشدند،‌ اما‌ تعداد‌ کمی‌ از‌ ژن‌های‌ خوش‌ اقبال‌ نئاندرتال‌ها‌ توانستند‌ رایگان‌ سوار‌ قطار‌ سریع‌السیر‌ انسان‌های‌ خردمند‌ شوند!‌ ناراحت‌ کننده‌ -‌ و‌ شاید‌ هم‌ هیجان‌انگیز‌ است‌ که‌ فکر‌ کنیم‌ ما‌ انسان‌های‌ خردمند‌ زمانی‌ توانستیم‌ با‌ جاندارانی‌ از‌ یک‌ گونه‌ دیگر‌ جفت‌گیری‌ کنیم‌ و‌ فرزندان‌ مشترکی‌ به‌دنیا‌ آوریم.

بازسازی‌ فرضی چهره‌ یک‌ کودک‌ نئاندرتال.‌ شواهد‌ ژنتیکی‌ نشان‌ می‌دهد‌ که‌ حداقل‌ بعضی‌ از‌ نئاندرتال‌ها‌ پوست‌ و‌ موی‌ روشنی‌ داشتند.

اما‌ اگر‌ نئاندرتال‌ها‌ و‌ دنیسووایی‌ها‌ و‌ دیگر‌ گونه‌های‌ انسانی‌ با‌ انسان‌های‌ خردمند‌ ادغام‌ نشدند،‌ پس‌ چرا‌ از‌بین‌ رفتند؟‌
یک‌ احتمال‌ این‌ است‌ که‌ انسان‌ خردمند‌ آنها‌ را‌ به‌ انقراض‌ کشانده‌ باشد.‌ تصور‌ کنید‌ گروهی‌ انسان‌ خردمند‌ به‌ دره‌ای‌ در‌ بالکان‌ رسیدند‌ که‌ نئاندرتال‌ها‌ صدها‌ هزار‌سال‌ در‌ آن‌ زندگی‌ می‌کرده‌اند.‌ تازه‌ واردها‌ شروع‌ کردند‌ به‌ شکار‌ گوزن‌ و‌ جمع‌آوری‌ مغزهای‌ گیاهی‌ و‌ انواع‌ توت‌ که‌ غذای‌ اصلی‌ و‌ سنتی‌ نئاندرتال‌ها‌ بود.‌ انسان‌های‌ خردمند‌ -‌ به‌ مدد‌ فنون‌ بهتر‌ و‌ مهارت‌های‌ اجتماعی‌ برترشان‌ -‌ شکارگران‌ و‌ خوراک‌جویان ماهرتری‌ بودند‌ و‌ به‌ این‌ دلیل‌ کثیر‌ و‌ مستقر‌ شدند.‌ نئاندرتال‌ها‌ که‌ ابتکار‌ و‌ کاردانی‌ کمتری‌ داشتند‌ روز‌ به‌روز‌ یافتن‌ غذا‌ برایشان‌ دشوارتر‌ شد‌ و‌ از‌ جمعیت‌شان‌ کاسته‌ شد‌ و‌ به‌ تدریج‌ از‌بین‌ رفتند،‌ به‌جز‌ احتمالا‌ چند‌ نفری‌ که‌ به‌ همسایه‌های‌ خردمندشان‌ پیوستند.
احتمال‌ دیگر‌ این‌ است‌ که‌ رقابت‌ بر‌سر‌ منابع‌ به‌ خشونت‌ و‌ نسل‌کشی‌ انجامیده‌ باشد،‌ تحمل‌ و‌ مدارا‌ خصلت‌ بارز‌ انسان‌ خردمند‌ نیست.‌ در‌ دوران‌ کنونی،‌ اندک‌ تفاوتی‌ در‌ رنگ‌ پوست،‌ یا‌ گویش‌ یا‌ دین‌ کافی‌ است‌ تا‌ یک‌ گروه‌ از‌ انسان‌های‌ خردمند‌ گروهی‌ دیگر‌ را‌ نابود‌ کند.‌ آیا‌ انسان‌های‌ خردمند‌ اولیه‌ در‌ مقابل‌ گونه‌های‌ انسانی‌ کاملا‌ متفاوت‌ با‌ خود‌ تحمل‌ و‌ رواداري‌ بیشتری‌ داشتند؟‌
این‌ احتمال‌ هست‌ که‌ رویارویی‌ انسان‌های‌ خردمند‌ با‌ نئاندرتال‌ها‌ منجر‌ به‌ اولین‌ و‌ مهم‌ترین‌ پاک‌سازی‌ قومی‌ تاریخ‌ شده‌ باشد.
صرف‌نظر‌ از‌ این‌که‌ به‌چه‌ شکلی‌ این‌ اتفاق‌ها‌ رخ‌ داده‌ است،‌ نئاندرتال‌ها‌ (و‌ دیگر‌ گونه‌های‌ انسانی)‌ یکی‌ از‌، چه‌ می‌شد‌ اگر…‌ های‌ بزرگ‌ تاریخ‌ را‌ رقم‌ زدند.‌ تصور‌ کنید‌ چقدر‌ همه‌چیز‌ فرق‌ می‌کرد،‌ اگر‌ نئاندرتال‌ها‌ یا‌ دنیسووایی‌ها‌ پا‌ به‌پای‌ انسان‌های‌ خردمند‌ به‌ بقای‌ خود‌ ادامه‌ می‌دادند.‌ در‌ جهانی‌ با‌ چندین‌ گونه‌ مختلف‌ انسانی‌ در‌ کنار‌هم،‌ چه‌ فرهنگ‌ها‌ و‌ جامعه‌ها‌ و‌ ساختارهای‌ سیاسی‌ای‌ به‌وجود‌ می‌آمد؟‌ مثلا،‌ باورهای‌ دینی‌ چه‌طور‌ پیش‌ می‌رفت؟‌ آیا‌ سفر‌ پیدایش‌ می‌گفت‌ که‌ نئاندرتال‌ها‌ از‌ نسل‌ آدم‌ و‌ حوا‌ هستند،‌ آیا‌ عیسی‌ مسیح‌ به‌خاطر‌ گناهان‌ دنیسووایی‌ها‌ کشته‌ می‌شد،‌ و‌ قرآن‌ به‌ همه‌ انسان‌های‌ پرهیزگار‌ -‌ فارغ‌ از‌ گونه‌شان‌ به‌ جایگاهی‌ را‌ در‌ بهشت‌ اختصاص‌ می‌داد؟‌ آیا‌ نئاندرتال‌ها‌ می‌توانستند‌ به‌ خدمت‌ سپاه‌ امپراتوری‌ روم‌ یا‌ بوروکراسی‌ عریض‌ و‌ طويل‌ امپراتوری‌ چین‌ در‌آیند؟‌ آیا‌ در‌ اعلامیه‌ استقلال‌ آمریکا‌ برابری‌ همه‌ اعضای‌ جنس‌ انسان‌ حقیقتی‌ بدیهی‌ به‌شمار‌ می‌رفت؟‌ آیا‌ کارل‌ مارکس‌ کارگران‌ همه‌ گونه‌های‌ انسانی‌ را‌ به‌ اتحاد‌ فرامی‌خواند؟
در‌ ۱۰‌هزار‌ سال‌ اخیر،‌ انسان‌های‌ خردمند‌ آن‌قدر‌ به‌ این‌ باور‌ که‌ تنها‌ گونه‌ انسانی‌ هستند‌ خو‌گرفته‌اند‌ که‌ برای‌ ما‌ بسیار‌ سخت‌ است‌ امکان‌ دیگری‌ را‌ به‌ ذهن‌ خود‌ راه‌ دهیم.‌ خواهر‌ و‌ برادر‌ نداشتن‌ باعث‌ می‌شود‌ ما‌ راحت‌تر‌ خود‌ را‌ اشرف‌ مخلوقات‌ فرض‌ کنیم‌ و‌ چنین‌ شکافی‌ ما‌ را‌ از‌ بقيه موجودات‌ جدا‌ می‌کند.‌ وقتی‌ که‌ چارلز‌ داروین‌ نشان‌ داد‌ انسان‌ خردمند‌ صرفا‌ جانداری‌ بود‌ در‌ میان‌ دیگر‌ جانداران،‌ همه‌ را‌ به‌ خشم‌ آورد.‌ حتی‌ امروز‌ بسیاری‌ نمی‌خواهند‌ این‌را‌ بپذیرند.‌ اگر‌ امروز‌ نئاندرتال‌ها‌ زنده‌ بودند،‌ هم‌چنان‌ می‌توانستیم‌ تصور‌ کنیم‌ که‌ ما‌ مخلوقاتی‌ جدا‌ از‌ بقیه‌ هستیم؟‌ شاید‌ به‌همین‌ دلیل‌ بوده‌ باشد‌ که‌ نیاکان‌ ما‌ نئاندرتال‌ها‌ را‌ ریشه‌کن‌ کردند.‌ آنها‌ آن‌قدر‌ به‌ ما‌ نزدیک‌ بودند‌ که‌ نمی‌توانستیم‌ انکارشان‌ کنیم،‌ اما‌ در‌عین‌ حال‌ به‌قدری‌ متفاوت‌ بودند‌ که‌ نمی‌توانستیم‌ تحمل‌شان‌ کنیم.
صرف‌ نظر‌ از‌ این‌که‌ انسان‌های‌ خردمند‌ شایسته‌ سرزنش‌اند‌ یا‌ نه،‌ واقعیت‌ این‌ است‌ که‌ آن‌ها‌ زمانی‌ پا‌ به‌ مناطق‌ جديد‌ گذاشتند‌ که‌ ساکنان‌ بومی‌ منقرض‌ شده‌ بودند.‌ تاریخ‌ آخرین‌ بازماندگان‌ انسان‌ سولویی‌ تقریب‌ به‌ ۵۰‌هزار‌ سال‌ قبل‌ برمی‌گردد.‌ انسان‌ دنیسووایی‌ کمی‌ بعد‌از‌ آن‌ از‌بین‌ رفت.‌ نئاندرتال‌ها‌ در‌ حدود‌ ۳۰‌هزار‌ سال‌پیش‌ نابود‌ شدند.‌ آخرین‌ انسان‌های‌ ریزنقش‌ قریب‌ به‌ ۱۲‌هزار‌ سال‌پیش‌ در‌ جزيره فلورس‌ (در‌ شرق‌ اندونزی)‌ ناپدید‌ شدند‌ و‌ مقداری‌ استخوان‌ و‌ ابزارهای‌ سنگی‌ و‌ چند‌ ژن‌ در‌ دی‌.ان‌.ای‌ ما‌ و‌ انبوهی‌ از‌ سؤال‌های‌ بی‌پاسخ‌ از‌خود‌ به‌جا‌ گذاشتند.‌ آنها‌ ما‌ انسان‌های‌ خردمند‌ آخرین‌ گونه‌ انسانی،‌ را‌ هم‌ به‌جا‌ گذاشتند.

“انسان‌ خردمند‌ کره‌زمین‌ را‌ تسخیر‌ می‌کند”

راز‌ موفقیت‌ انسان‌ خردمند‌ چه‌ بود؟‌
ما‌ چه‌طور‌ توانستیم‌ با‌ چنان‌ سرعتی‌ در‌ سرزمین‌های‌ دوردست،‌ با‌ ویژگی‌های‌ زیستبومی‌ گوناگون،‌ استقرار‌ یابیم؟‌ چگونه‌ توانستیم‌ همه‌ گونه‌های‌ دیگر‌ انسانی‌ را‌ از‌ صفحه‌ روزگار‌ محو‌ کنیم؟‌ چرا‌ حتی‌ آن‌ نئاندرتال‌های‌ نیرومند‌ و‌ باهوش‌ و‌ مقاوم‌ در‌ مقابل‌ سرما‌ نتوانستند‌ از‌ حمله‌ بی‌امان‌ ما‌ جان‌ به‌در‌ برند؟‌
این‌ بحث‌ها‌ هنوز‌ داغ‌ است.‌ محتمل‌ترین‌ جواب‌ همان‌ چیزی‌ است‌ که‌ این‌ بحث‌ را‌ امکان‌پذیر‌ می‌کند:‌ انسان‌ خردمند‌ جهان‌ را‌ بیش‌از‌ هر‌چیز‌ به‌مدد‌ زبان‌ منحصر‌ به‌فردش‌ تسخیر‌ کرد.

“پایان”


برگرفته از کتاب “انسان‌ خردمند، تاریخ‌ مختصر‌ بشر”
نویسنده: “يووال‌ نوح‌ هراری”
ترجمه: “نیک‌ کرکین”

 


انجمن پیشبرد علوم آتئیست ها و اگنوستیک ها

آیا مطلب مفید بود؟

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *