آغاز فلسفه (فصل پنجم)

آغاز فلسفه (فصل پنجم)
این قسمت : استدلاللازمه‌ی شناخت واقعی یعنی قضاوت، تعیین نوع ابژه‌ی مورد شناخت، نوع قضاوت و در نظر گرفتن مقولات است.
اگر ابژه‌ی مورد شناخت، در جهان بیرونی قرار داشته باشد، شناخت ما، هستی شناسی است.
اگر مفاهیم ذهنی باشد معرفت شناسی.
و در نهایت اگر محصول تقابل ذهن و عین باشد یعنی برساخته‌ای اجتماعی و تاریخی، شناخت ما جامعه شناسانه است.
همچنین نوع قضاوت ما نیز باید مشخص شود.
یعنی آیا درباره‌ی وجود و عدم وجود چیزها قضاوت می‌کنیم (علم) یا درباره‌ی درستی یا نادرستی (اخلاق) یا درباره‌ی زیبایی و زشتی (هنر) و یا منفعت و ضرر (اقتصاد).
هرچیزی که بخواهد مورد شناخت قرار بگیرد باید از پیش مقوله‌، نوع ابژه و قضاوت مشخص شده باشد در غیر این صورت دچار مغلطه و لفاظی‌های بی‌پایان می‌شویم و قادر به تشخیص مسائل و نظریات از یکدیگر نخواهیم بود.
پس فلسفه لوازم شناخت و قضاوت را فراهم می‌کند.
اما آیا فلسفه قادر است که صحت یک قضاوت را به طور قطع مشخص کند؟
اگر برای پذیرش هرچیزی باید دلیل کافی داشته باشیم، پس آیا فلسفه‌ی ما قادر به تامین و تضمین کفایت ادله هست؟
در واقع خیر.
فلسفه‌ی ما تاکنون شروط لازم برای قضاوت را تامین کرده است یعنی به ما می‌گوید که چگونه باید چیزها را بشناسیم اما نه کفایت را.
یعنی قطعیت و صحت هیچ چیزی را تضمین نمی‌کند.

آغاز فلسفه (فصل پنجم)

آغاز فلسفه (فصل پنجم)

فلسفه‌ی ما تاکنون شروط لازم برای قضاوت را تامین کرده است یعنی به ما می‌گوید که چگونه باید چیزها را بشناسیم اما نه کفایت را.
یعنی قطعیت و صحت هیچ چیزی را تضمین نمی‌کند.
این یک بحث قدیمی فلسفی است.
عقل باوران و پیروان دکارت معتقد بودند که از اصول بدیهی می‌توانیم نتایج قطعی بدست آوریم.
اما اگر نتوانیم به نتایج قطعی برسیم آیا به ورطه‌ی شک‌باوری می‌افتیم و اعتبار قضاوت و در نتیجه عقل نیز زیر سئوال میرود؟
هیوم نشان می‌دهد که چنین نتیجه‌گیری صحیح نیست.
او براساس فلسفه‌ی تجربه‌گرایی و برداشت خود از فهم، پاسخ می‌دهد که در فهم هیچ‌گاه نمی‌توانیم به گزاره‌های قطعی برسیم (با درستی یا نادرستی این ادعا کاری نداریم).
اما این ناتوانی از رسیدن به گزاره‌های قطعی، اعتبار قضاوت را از بین نمی‌برد.
به بیان ساده‌تر ، اینکه ما باید از قضاوت و اصول برای شناخت استفاده کنیم، به خاطر این نیست که با این روش، شناخت قطعی از چیزها بدست می‌آوریم بلکه رعایت این اصول عقلانی از لوازم شناخت است.
یعنی حتی اگر مانند هیوم نسبت به کسب گزاره‌های قطعی و حتمی از تجربه شک‌باور باشیم، این به معنای شک به عقل و استدلال نیست.
بنابراین باید در مقابل نوعی از نسبی‌گرایی عامیانه بایستیم که ادعا می‌کند چون نمی‌توانیم به شناخت قطعی و حتمی برسیم پس تمامی شناخت ما نسبی است و هرکسی براساس برداشت و ادراک شخصی‌اش به شناخت دست می‌یابد.
در فلسفه برای این ادعای گزاف هیچ جایی نیست چرا که از پیش می‌دانیم که ادراک تعیین کننده‌ی شناخت نیست بلکه باید قضاوت نیز صورت بگیرد.
این واقعیت که ادراک هرکسی متفاوت و خاص است، شناخت را نسبی نمی‌کند چرا که شناخت علاوه بر ادراک شامل قضاوت هم می‌شود.

آغاز فلسفه (فصل پنجم)

آغاز فلسفه (فصل پنجم)

اکنون به نقطه‌ای رسیده‌ایم که می‌توانیم بگوییم برای استدلال، قضاوت و در نهایت شناخت آماده‌ایم.
اما چگونه باید استدلال کنیم؟
گفتیم که فلسفه باید تنها از آگاهی نسبت به جهل آغاز شود و حق نداریم هیچ آگاهی دیگری را پیش فرض بگیریم.
اما بعد از رسیدن به توافقات و نتایج، در بحث بعدی می‌توانیم این توافقات و نتایج را به صورت پیش فرض (یا گاهی اصول بدیهی) معرفی کنیم.
پیش از استدلال، باید به مخاطب نشان دهیم که استدلال ما برچه پیش فرضیات و اصولی استوار است.
همچنین گفتیم که باید موضوع شناخت را از خود ِشناخت مجزا کنیم .
این بدان معناست که موضوع شناخت را باید بتوانیم از چیزهای دیگر تشخیص دهیم یعنی به تعریفی از موضوع شناخت دست یابیم.
مفاهیم می‌توانند معانی مختلفی در زبان داشته باشند، پس باید با تعریف دقیق مفاهیم، از شبهه بپرهیزیم.
مرحله‌ی سوم استدلال است.
بنابراین برای هر شناختی سه گام پیش فرضیات، تعاریف و استدلال را باید طی نمود.
اما هر سه گام مسائل روش شناختی عدیده‌ای دارند.
برای مثال بارها پیش می‌آید که در تعریف مفهوم اولیه، نتیجه‌ی مطلوب از پیش نهفته است که به این نوع مغلطه، مصادره به مطلوب گفته می‌شود.
همچنین بسیاری از فیلسوفان اصولی را معرفی می‌کنند و ادعا می‌کنند که این برای هر کسی امری بدیهی است و سپس از آنها به عنوان پیش فرض استفاده می‌کنند.
این ادعا نیز محل بحث است.
همچنین فیلسوف در استدلال نیز گاهی از پیش فرضیات بیان نشده استفاده می‌کند و یا تعاریف را رعایت نمی‌کند.
اما اجازه بدهید باز هم نکته‌ی هیوم را تذکر دهیم که عدم موفقیت یا مشکلات ما در شناخت، ضرورت شناخت براساس قضاوت روشمند و اصولی را از ضایع نمی‌کند.

آغاز فلسفه (فصل پنجم)

آغاز فلسفه (فصل پنجم)

عدم موفقیت یا مشکلات ما در شناخت، ضرورت شناخت براساس قضاوت روشمند و اصولی را از ضایع نمی‌کند.

برای استدلال ابتدا تلاش می‌شود که ویژگی‌های موضوع شناخت را انتزاع کنند.
وقتی شما یک سیب سرخ می‌بینید و سپس ویژگی سرخی را از آن جدا می‌کنید، به این تشخیص ویژگی و در نظر گرفتن آن به صورت چیزی مجزا از خود ابژه، انتزاع می‌گویند.
بعد از تعیین ویژگی‌ها ، ویژگی‌های ضروری و احتمالی را بررسی می‌کنیم (یا اینکه کدامیک کیفی هستند و کدامیک کمی).
متفکر تلاش می‌کند که با جدا کردن ویژگی‌های ضروری و کنار گذاشتن ویژگی‌های تصادفی و احتمالی، به نتیجه‌ای برسد که در خود موضوع شناخت وجود نداشت.
یعنی ابتدا به تحلیل و سپس به سنتز دست می‌یابد.
متفکرین بر اساس اینکه کدام ویژگی را ضروری یا احتمالی می‌دانند، از یکدیگر متفاوت می‌شوند.
برای مثال آیا نظم و هارمونی یک ویژگی ضروری برای زیبایی است یا تصادفی ؟
و آیا زیبایی یک ویژگی ضروری برای اثر هنری است؟
همچنین روش استدلال نیز برحسب اینکه موضوع شناخت از چه نوع باشد (مفهوم ، ابژه‌ی عینی یا ابژه‌ی اجتماعی) متفاوت است.
رئالیست‌ها، ویژگی‌های ضروری مانند بعد و شکل را یک ویژگی عینی اشیای بیرونی در نظر می‌گیرد و ایده آلیست‌ها آنرا یک جزم ذهنی می‌دانند که بدون آنها قادر به تصور نیستیم.
اما محتوای درونی این مباحث مورد توجه ما نخواهند بود.
برخلاف مطالعه‌ی سطحی اکادمیستی، چیزی که از این مباحث خواهیم آموخت نه شناخت ِ نتایج افکار متفکرین، بلکه بررسی روش تفکر و استدلال آنهاست
تلاش بی‌ثمر آنها برای حل مسائل خداشناختی مانند اثبات وجود خدا، مسئله ی شر، جبرگرایی، ماده‌ی متفکر، جوهر بدون علت، ماهیت زمان و مکان و غیره را باید کنار گذاشته و ساختار استدلال، پیش فرضیات و تعاریف آنها را بررسی و نقد کنیم.
اگر با این نگاه، به مطالعه‌ی فلسفه روی بیاوریم، متوجه خواهیم شد که فلسفه، این غلامی که قرن‌ها به تئولوژی خدمت کرده است، ابزاری ضروری برای فهم بشر است.پایان قسمت پنجمادامه دارد»»»

“ادامه دارد”


انجمن پیشبرد علوم آتئیست ها و اگنوستیک ها

آیا مطلب مفید بود؟

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

یک پاسخ

  1. سپتامبر 8, 2018

    […] فصل پنجم فصل چهارم فصل سوم قصل دوم فصل اول در دو قسمت […]

     

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *